Дар таърихи тамаддуни инсонӣ одоб ва ахлоқ ҳамеша ҳамчун меъёри асосии зиндагии шоиста эътироф гардидааст. Ҳар қадар ки ҷомеа аз лиҳози илмӣ ва техникӣ рушд ёбад, ҳамон қадар ниёз ба тарбияи ахлоқӣ ва одоби инсонӣ бештар мегардад. Зеро илме, ки бо ахлоқ ҳамқадам нест, метавонад ба инсон ва ҷомеа зарар расонад. Аз ин лиҳоз, одоб на танҳо масъалаи шахсӣ, балки масъалаи иҷтимоӣ, фарҳангӣ ва давлатӣ ба ҳисоб меравад.

Дар шароити имрӯзаи ҷаҳонишавӣ, тағйирёбии арзишҳо ва таъсири васеи технологияҳои рақамӣ, масъалаи одобу рафтори дуруст, махсусан дар байни ҷавонон, аҳамияти аввалиндараҷа пайдо мекунад. Донишгоҳ ҳамчун маркази илму маърифат бояд дар баробари тайёр намудани мутахассисон, шахсиятҳои боодоб, масъулиятшинос ва ватандӯстро тарбия намояд.         

Одоб маҷмӯи қоидаҳо, меъёрҳо ва арзишҳои ахлоқист, ки муносибати инсонро бо худ, бо дигарон ва бо ҷомеа муайян месозад. Одоб инсонро ба ростқавлӣ, адолат, эҳтиром, хоксорӣ, сабру таҳаммул ва инсондӯстӣ ҳидоят мекунад. Шахси боодоб метавонад дар ҳар вазъият рафтори муносиб нишон диҳад ва эҳсосоти худро идора намояд.

Одоб танҳо бо сухан зоҳир намегардад, балки пеш аз ҳама дар амал, муносибат ва тарзи зиндагии инсон инъикос меёбад. Риояи қоидаҳои одоб дар гуфтор, муошират, кор, таҳсил ва ҳатто дар фазои маҷозӣ (шабакаҳои иҷтимоӣ) низ муҳим мебошад.

Фарҳанги тоҷикӣ саршор аз андешаҳои ахлоқӣ ва тарбиявӣ аст. Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ одобро омили асосии камолоти инсон мешуморад. Фирдавсӣ дар «Шоҳнома» одоб, хирад ва адолатро пояи давлатдорӣ медонад. Саъдӣ дар «Гулистон» ва «Бӯстон» таъкид мекунад, ки инсон бе одоб арзиши воқеӣ надорад.

Дар осори ин мутафаккирон одоб бо хирад, дониш ва масъулияти иҷтимоӣ пайваста баррасӣ мешавад. Ин андешаҳо имрӯз низ аҳамияти худро гум накардаанд ва метавонанд барои тарбияи ҷавонон сарчашмаи муҳими маънавӣ бошанд.

Оила нахустин мактаби одобу ахлоқ аст. Кӯдак аввалин меъёрҳои рафтор, сухангӯӣ, эҳтиром ва муносибатро маҳз дар муҳити оила меомӯзад. Агар дар оила фазои эҳтиром, меҳрубонӣ ва масъулият ҳукмфармо бошад, фарзанд бо ҳамин рӯҳия ба ҷомеа ворид мегардад.

Аммо нақши оила танҳо дар кӯдакӣ маҳдуд намешавад. Ҳатто дар синни донишҷӯӣ низ таъсири тарбияи оилавӣ дар рафтор ва одоби ҷавонон эҳсос мегардад. Аз ин рӯ, ҳамкории оила ва муассисаи таълимӣ дар масъалаи тарбия бисёр муҳим аст.

Донишгоҳ муҳите мебошад, ки дар он шахсият на танҳо аз ҷиҳати илмӣ, балки аз лиҳози ахлоқӣ ташаккул меёбад. Муносибати устод ва донишҷӯ бояд бар пояи эҳтироми мутақобил, масъулият ва одоби касбӣ асос ёбад.

Омӯзгор на танҳо интиқолдиҳандаи дониш, балки тарбиятгари шахсият аст. Одоби омӯзгор дар муносибат бо донишҷӯ, адолат дар баҳогузорӣ, риояи меъёрҳои касбӣ, фарҳанги сухан ва намунаи рафтори шахсӣ таъсири бузург дорад. Донишҷӯ бештар аз гуфтор, аз рафтори омӯзгор сабақ мегирад.

Донишҷӯи боодоб масъулияти таҳсилро эҳсос мекунад, ба устод ва ҳамсабақон эҳтиром мегузорад, интизомро риоя менамояд ва аз амалҳои носазо худдорӣ мекунад. Ростқавлӣ дар имтиҳон, истифодаи дурусти манбаъҳои илмӣ, парҳез аз қаллобӣ ва плагиат аз нишонаҳои муҳими одоби донишҷӯӣ мебошанд.

Бо рушди технология масъалаи одоб дар интернет ва шабакаҳои иҷтимоӣ низ муҳим гардидааст. Фарҳанги муоширати рақамӣ, эҳтиром ба андешаи дигарон, худдорӣ аз таҳқир, сухани қабеҳ ва паҳн кардани маълумоти бардурӯғ ҷузъи ҷудонопазири одоби муосир мебошад. Ҷавонон бояд дарк намоянд, ки рафтор дар фазои маҷозӣ низ масъулияти ахлоқӣ дорад.

Ҷомеае, ки дар он одоб риоя мегардад, ҷомеаи устувор ва солим аст. Одоб сатҳи эътимодро боло мебарад, ҳамкории иҷтимоиро таҳким мебахшад ва заминаи сулҳу суботро фароҳам меорад. Баръакс, коста шудани одоб метавонад ба низоъ, бепарвоӣ ва таназзули арзишҳо оварда расонад.

Омӯзгори донишгоҳ бояд дар баробари фанни худ, ба масъалаҳои тарбиявӣ низ таваҷҷуҳ намояд. Истифодаи мисолҳои ҳаётӣ, баррасии масъалаҳои ахлоқӣ дар дарс, ташкили суҳбатҳо ва маҳфилҳои тарбиявӣ метавонанд дар баланд бардоштани сатҳи одоби донишҷӯён мусоидат намоянд.

Одоб асоси зиндагии шоиста, калиди муваффақияти шахсӣ ва омили рушди ҷомеа мебошад. Тарбияи одоб вазифаи муштараки оила, мактаб, донишгоҳ ва тамоми ҷомеа аст. Танҳо дар сурати таваҷҷуҳи ҷиддӣ ба ахлоқ ва одоб метавон насли босавод, бофарҳанг, масъулиятшинос ва ватандӯстро тарбия намуд.

академик М.Осимӣ дар шаҳри Хуҷанд